
Maar wat is gelatine precies?
Even een stapje terug, want slachtafval klinkt natuurlijk helemaal niet lekker. Hiermee bedoelen we eigenlijk ‘dat wat er van een dier overblijft nadat het consumptievlees is verkocht’. En dat is nogal wat. Zo ook een heleboel botten en huiden. Hierin zit het dierlijke eiwit collageen waar gelatine van wordt gemaakt.
Van vloeibaar naar vast
Collageen klinkt misschien bekend. En dat is niet zo gek, want wij, de mens, bestaan ook deels uit dit eiwit. Het versterkt ons bindweefsel en houdt ons elastisch. En precies vanwege deze eigenschappen wordt gelatine in de keuken gebruikt. Het zet door een proces van verhitten en afkoelen iets vloeibaars om naar een vaste en elastische vorm. Bijvoorbeeld bavarois, maar ook drop en winegums.

Tips & tricks
Gelatine is er in de vorm van blaadjes en poeder. In beide vormen moet het eerst worden geweekt in water en vervolgens worden opgelost in een warm product. Maar let op, laat het niet langdurig doorkoken. Anders kan het aan geleerkracht verliezen en is het eindresultaat minder stabiel. Producten met een hoge zuurgraad (of die een eiwitsplitsend enzym hebben), zoals kiwi, ananas en passievrucht, gaan niet zo goed samen met gelatine. Bij producten met eiwitsplitsende enzymen kan het helpen om ze eerst te blancheren.
Vegetarische alternatieven
Als er eenmaal gelatine is gebruikt, is het gerecht mooi vast geworden, maar niet meer vegetarisch. Gelukkig zijn er genoeg vegetarische alternatieven. Ze werken in grote lijnen hetzelfde, maar de verhoudingen en het resultaat kunnen een beetje verschillen. Agar-agar is misschien wel het bekendste alternatief en wordt gemaakt van zeewier. Het is heel erg bindend, wat dus ook flink stevige producten geeft, en het smelt niet zo mooi weg als gelatine doet. Maar er zijn nog veel meer opties, zoals johannesbroodpitmeel, tapioca en aardappelzetmeel.

Van vast weer terug naar vloeibaar
Een bijzondere eigenschap van gelatine is dat je het proces ook weer kunt omkeren. Verwarm je een opgesteven gelei, dan wordt deze weer vloeibaar. Laat je het vervolgens afkoelen, dan stijft het opnieuw op. Dit wordt ook wel thermoreversibel genoemd. Handig als een bereiding niet helemaal naar wens is gelukt. Je kunt deze voorzichtig opnieuw verwarmen en aanpassen. Houd er wel rekening mee dat langdurig of herhaaldelijk verhitten de geleerkracht kan verminderen.
Niet alle gelatine is hetzelfde
Het ene blaadje is het andere niet. Misschien heb je weleens de term ‘Bloom’ op een verpakking zien staan. Dit is een maat voor de geleerkracht van gelatine. Hoe hoger de Bloomwaarde, hoe sterker de bindkracht per gram. Ook het gewicht van de blaadjes kan verschillen. Daarom is het belangrijk om bij het omrekenen van blaadjes naar poeder goed op te letten. Vooral in de professionele keuken, waar nauwkeurige verhoudingen belangrijk zijn.

Waarom smelt gelatine zo lekker in de mond?
Wat dit bindmiddel bijzonder maakt, is dat het al rond lichaamstemperatuur smelt. Daardoor krijgt een goede panna cotta die kenmerkende zachte structuur en komen smaken gemakkelijk vrij in de mond. Bij agar-agar werkt dat anders. Die blijft bij lichaamstemperatuur stevig, waardoor het mondgevoel minder romig kan zijn. Meer gelatine toevoegen is dus zeker niet altijd beter. Een te grote hoeveelheid kan een rubberachtige structuur geven, terwijl je juist dat zachte, smeltende mondgevoel wilt bereiken.
Voor een heldere bouillon
Gelatine wordt niet alleen gebruikt om gerechten te laten opstijven. Je kunt er zelfs een bouillon mee klaren. Hiervoor laat je een bouillon met gelatine eerst opstijven en vervolgens bevriezen. Laat de bevroren massa daarna langzaam ontdooien in een zeef met een doek. Een groot deel van de troebele bestanddelen blijft achter, terwijl de heldere bouillon er langzaam doorheen druppelt. Een bijzondere techniek waarmee je zonder de traditionele klaring met eiwit een mooie, heldere consommé kunt maken.










