Gelatine: van vloeibaar naar vast en weer terug

We denken er bij een lekkere bavarois, panna cotta of pudding misschien niet meteen aan, maar ze bestaan toch echt voor een deel uit dierlijke bijproducten van koeien en varkens. Gelatine wordt hier namelijk van gemaakt. Een geliefd product in de keuken dat vloeibare producten laat opstijven. Zoals dus die bavarois, panna cotta en pudding. Voor vegetariërs dus niet geschikt. Gelukkig zijn er steeds meer vegetarische alternatieven.
Varkenshuiden zijn een veel gebruikte bron
Varkenshuiden zijn een veel gebruikte bron

Maar wat is gelatine precies?

Even een stapje terug, want slachtafval klinkt natuurlijk helemaal niet lekker. Hiermee bedoelen we eigenlijk ‘dat wat er van een dier overblijft nadat het consumptievlees is verkocht’. En dat is nogal wat. Zo ook een heleboel botten en huiden. Hierin zit het dierlijke eiwit collageen waar gelatine van wordt gemaakt.

Van vloeibaar naar vast

Collageen klinkt misschien bekend. En dat is niet zo gek, want wij, de mens, bestaan ook deels uit dit eiwit. Het versterkt ons bindweefsel en houdt ons elastisch. En precies vanwege deze eigenschappen wordt gelatine in de keuken gebruikt. Het zet door een proces van verhitten en afkoelen iets vloeibaars om naar een vaste en elastische vorm. Bijvoorbeeld bavarois, maar ook drop en winegums.

Gelatinepoeder
Gelatinepoeder

Tips & tricks

Gelatine is er in de vorm van blaadjes en poeder. In beide vormen moet het eerst worden geweekt in water en vervolgens worden opgelost in een warm product. Maar let op, laat het niet langdurig doorkoken. Anders kan het aan geleerkracht verliezen en is het eindresultaat minder stabiel. Producten met een hoge zuurgraad (of die een eiwitsplitsend enzym hebben), zoals kiwi, ananas en passievrucht, gaan niet zo goed samen met gelatine. Bij producten met eiwitsplitsende enzymen kan het helpen om ze eerst te blancheren.

Vegetarische alternatieven

Als er eenmaal gelatine is gebruikt, is het gerecht mooi vast geworden, maar niet meer vegetarisch. Gelukkig zijn er genoeg vegetarische alternatieven. Ze werken in grote lijnen hetzelfde, maar de verhoudingen en het resultaat kunnen een beetje verschillen. Agar-agar is misschien wel het bekendste alternatief en wordt gemaakt van zeewier. Het is heel erg bindend, wat dus ook flink stevige producten geeft, en het smelt niet zo mooi weg als gelatine doet. Maar er zijn nog veel meer opties, zoals johannesbroodpitmeel, tapioca en aardappelzetmeel.

Bladgelatine
Bladgelatine

Van vast weer terug naar vloeibaar

Een bijzondere eigenschap van gelatine is dat je het proces ook weer kunt omkeren. Verwarm je een opgesteven gelei, dan wordt deze weer vloeibaar. Laat je het vervolgens afkoelen, dan stijft het opnieuw op. Dit wordt ook wel thermoreversibel genoemd. Handig als een bereiding niet helemaal naar wens is gelukt. Je kunt deze voorzichtig opnieuw verwarmen en aanpassen. Houd er wel rekening mee dat langdurig of herhaaldelijk verhitten de geleerkracht kan verminderen.

Niet alle gelatine is hetzelfde

Het ene blaadje is het andere niet. Misschien heb je weleens de term ‘Bloom’ op een verpakking zien staan. Dit is een maat voor de geleerkracht van gelatine. Hoe hoger de Bloomwaarde, hoe sterker de bindkracht per gram. Ook het gewicht van de blaadjes kan verschillen. Daarom is het belangrijk om bij het omrekenen van blaadjes naar poeder goed op te letten. Vooral in de professionele keuken, waar nauwkeurige verhoudingen belangrijk zijn.

Panna cotta met mint
Panna cotta met mint

Waarom smelt gelatine zo lekker in de mond?

Wat dit bindmiddel bijzonder maakt, is dat het al rond lichaamstemperatuur smelt. Daardoor krijgt een goede panna cotta die kenmerkende zachte structuur en komen smaken gemakkelijk vrij in de mond. Bij agar-agar werkt dat anders. Die blijft bij lichaamstemperatuur stevig, waardoor het mondgevoel minder romig kan zijn. Meer gelatine toevoegen is dus zeker niet altijd beter. Een te grote hoeveelheid kan een rubberachtige structuur geven, terwijl je juist dat zachte, smeltende mondgevoel wilt bereiken.

Voor een heldere bouillon

Gelatine wordt niet alleen gebruikt om gerechten te laten opstijven. Je kunt er zelfs een bouillon mee klaren. Hiervoor laat je een bouillon met gelatine eerst opstijven en vervolgens bevriezen. Laat de bevroren massa daarna langzaam ontdooien in een zeef met een doek. Een groot deel van de troebele bestanddelen blijft achter, terwijl de heldere bouillon er langzaam doorheen druppelt. Een bijzondere techniek waarmee je zonder de traditionele klaring met eiwit een mooie, heldere consommé kunt maken.

Wil je dit artikel delen?

Gerelateerd in Ingrediënten

Noten fruit uit de frituur

Noten: fruit uit de frituur

In zijn geheel, als meel of als pasta. Noten zijn terecht de sterspelers in de patisserie maar óók onderdeel van hartige gerechten. Wat zijn noten eigenlijk?

Tips over werken met eiwitschuim

Tips over werken met eiwitschuim

Onder eiwitschuim verstaan we een zeer luchtig product gemaakt van eiwit. Dit wordt verstevigd door en vermengd met suiker, kleur en smaakstoffen.

Tekst: Wil Doomen
Vanille wordt gedroogd en gefermenteerd

Vanille: wat zijn de verschillen?

Vanille is een orchidee waarvan de groene peulen door fermentatie veranderen in zwarte stokjes. Waar komen ze vandaan en wat zijn de smaakverschillen?

Tekst: Emmelien & Niels van den Berg

Onze partners